کنفرانس بین‌المللی یزد شهر جهانی: ظرفیت‌ها و چالش‌های شهرهای تاریخی

اولین و دومین کنگره‌ی بین‌المللی حفاظت از میراث خشتی در سال‌های ۱۹۷۲ (۱۳۵۱ شمسی) و ۱۹۷۶ میلادی در شهر یزد برگزار شد و قرار بود به‌طور منظم در شهر یزد به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شهرهای خشتی جهان به‌اجرا در آید. لیکن این امر محقق نگردید و از آن زمان به بعد این کنگره هر سه یا چهار سال یکبار و با حمایت مراکز داخلی و ایکوموس، ایکروم، یونسکو، و سازمان‌های متعدد دیگر در کشورهای مختلف برگزار شده است. از این میان نهمین کنفرانس بین‌المللی مطالعه و حفاظت از معماری خشتی (Terra 2003) بار دیگر به محل پیدایش آن، شهر تاریخی یزد، بازگشت و از ۸ تا ۱۱ آذرماه ۱۳۸۲ شمسی مطابق با ۲۹ نوامبر تا ۲ دسامبر ۲۰۰۳ در باغ دولت‌آباد یزد با موفقیت زیاد با همکاری استانداری یزد، ایکوموس ایران (شورای بین‌المللی بناها و محوطه‌های تاریخی)، کمیسیون ملی یونسکو در ایران، میراث فرهنگی یزد، دانشگاه هنر اصفهان، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده‌ی هنر و معماری دانشگاه یزد، سازمان یونسکو، ایکروم (مرکز بین‌المللی مطالعه، نگهداری و مرمت گنجینه‌های فرهنگی) و دانشکده‌ی معماری گرونوبل فرانسه برگزار شد. شیوه‌های سنّتی ساخت با توجه ویژه به معماری خشتی، کارآیی نوین خشت و بناهای خشتی، حفاظت و استمرار در استفاده از معماری خشتی، کاربرد سنتی خشت و فن‌آوری نوین، و فن‌آوری در معماری خشتی، از موضوعات اصلی مورد بحث این گردهمایی بود.

همان‌گونه که توضیح داده شد به‌رغم آنکه در ابتدا قرار بود کنگره‌ی خشت به‌طور منظم و هر چند سال یکبار در شهر تاریخی یزد برگزار شود ولی متأسفانه به دلایل مختلف این کار عملی نشد و بعد از انقلاب این رویداد مهم علمی از سوی کمیته‌ی علمی بین‌المللی میراث معماری خشتی (ISCEAH) ایکوموس جهانی در سایر کشورها، از جمله نیومکزیکو (آمریکا)؛ ترکی (انگلستان)؛ باماکو (مالی)؛ لیما (پرو)؛ لیون (فرانسه) سازمان‌دهی شد. در واقع چنین باید گفت که ۳۱ شرکت‌کننده‌ از ۶ کشور در نخستین کنگره‌ی بین‌المللی حفاظت از معماری خشتی در ۱۹۷۲ در یزد، سنگ‌بنای عمارتی رفیع را می‌گذارند که پس از آن به‌صورت رویداد‌های گوناگون علمی، از جمله کنگره‌ی معماری خشتی، جلوه می‌کند و کارشناسان و متخصصان زیادی آموزش‌ می‌بینند و در کشور‌های مختلف به‌کار پژوهش در حوزه‌ی خشت و معماری خشتی می‌پردازند.

هر‌چند این حرکت فرهنگی و علمی به خودیِ خود حائز اهمیت فراوان است و گردش آن در کشورهای مختلف جهان موجب گسترش فرهنگ استفاده از میراث بشری و ارزش‌های آن می‌شود، لیکن به‌نظر می‌آید اگر بتوان کنگره‌ی معماری خشتی دیگری را نیز در یزد سامان‌دهی کرد که اهداف خاص به‌ویژه معرفی ارزش‌های این معماری به جهان، را دنبال کند، بتوان آن حرکت آغازین را تداوم بخشید و بدین ترتیب‌ شهر یزد و معماری خشتی ایران و منطقه از فواید بسیار بیشتری نصیب برد.

حال با ثبت شهر تاریخی یزد در فهرست میراث جهانی دوباره فرصتی گران‌بها فراهم شده است تا یزد، به‌عنوان شهری یکتا در جهان، مطرح شود. هدف اصلی از پیشنهاد برگزاری کنفرانس بین‌المللی یزد، شهر جهانی: ظرفیّت‌ها و چالش‌های شهرهای تاریخی، آن است که از یک‌سو این ظرفیت بار دیگر به‌وجود آید و این شهر مهم در بین شهرهای سرآمد جهان و مقصد علمی، پژوهشی، و گردشگری قرار گیرد و از سوی دیگر این گردهمایی جهانی به‌طور مستمر و هر دو سال یکبار در شهر یزد سازمان‌دهی و به‌اجرا در‌آید.

محورهای کنفرانس

محور ۱. حفاظت و توسعه در شهرهای تاریخی خشتی

محور ۲. مبانی نظری حفاظت از معماری خشتی

محور ۳. حفظ و پاسداری از دانش بومی در تولید معماری خشتی

محور ۴. مقاوم‌سازی سازه‌های معماری خشتی و بافت‌های تاریخی

محور ۵. کاهش عوارض سوانح طبیعی و انسان‌ساز در شهرهای تاریخی خشتی

محور ۶. توسعه‌ی پایدار و شهرهای تاریخی خشتی